Al wekenlang wordt door vele zorgmedewerkers gestreden om de capaciteit op de Intensive Care (IC) zo hoog mogelijk te houden. Daarnaast is er een stillere strijd gaande, eentje die minstens zoveel aandacht verdient. Het betreft de strijd in de verpleeghuizen en andere sectoren in de ouderenzorg. Een artikel speciaal voor mensen die om moeten zien te gaan met zo’n enorme hoeveelheid uitdagingen.

Trauma

Met een traumatische gebeurtenis wordt een situatie bedoeld die levensbedreigend is voor jou of een ander in jouw nabijheid. Daarbij is de gebeurtenis onverwacht en heb je er geen controle over, je kan dus machteloosheid ervaren. Het coronavirus dat nu de wereld in zijn greep houdt kan volgens deze criteria als traumatisch worden omschreven. Wat voor de één echter een traumatische gebeurtenis is, hoeft dit niet voor de ander te zijn en vice versa.

Fight or flight

Wanneer je in aanraking komt met trauma zal je eerste reactie een overlevingsrespons zijn, je moet namelijk handelen. Je kent vast wel het begrip ‘fight or flight’, ook wel vechten of vluchten. Je maakt vaak in een milliseconde een afweging welke van deze reacties jou de grootste kans geeft op overleven. Het wordt dus ook wel de overlevingsrespons genoemd en deze wordt gekenmerkt door een piek in adrenaline. Op dit moment zal diegene dus extra alert zijn. Het is gebruikelijk om in deze tijd moeite te hebben met inslapen en doorslapen, er is immers ‘gevaar’. Verder zullen mensen op deze momenten snel en goed handelen, geen emoties en geen pijn voelen.

Zonder pauze

Om dit te vertalen naar de zorgwereld: medewerkers zullen in deze fase het uiterste van zichzelf vragen om te zorgen voor degene die het nodig heeft. Dit kan betekenen dat zij lang doorwerken zonder pauze en vergeten zelf te eten en drinken. Het lichaam zal deze signalen minder snel aangeven omdat ze in de overlevingsmodus is, puur gefocust op het doel om te zorgen. Omdat er in deze fase nog geen emotieverwerking plaatsvindt, zullen veel medewerkers de situatie nog als onwerkelijk ervaren. De omvang van de gebeurtenis is nog niet doorgedrongen, en dit kan ook niet want dan zou diegene zijn of haar werk niet meer kunnen doen.

Deze periode vergt dus heel veel van jou als zorgmedewerker. Om ervoor te zorgen dat je het volhoudt en er niet aan onder doorgaat, de volgende tips:

Voor jou

  • Bouw rust in: Voor deze fase geldt dat het belangrijk is om toch rustmomenten voor jezelf te creëren waar dit mogelijk is. Probeer op vrije dagen niet in het cliëntendossier te kijken (als dit lukt) en probeer het volgen van nieuws over corona zoveel mogelijk te beperken.
  • Let op je eten, drinken en ademhalen: Let verder goed op je eerste levensbehoeften, zoals eten, drinken en ademen. Je ademhaling kan je goed vertellen hoe het met je gaat. Adem je snel en hoog in je longen, dat is een teken van stress. Adem je diep en meer vanuit je buik, dan ben je waarschijnlijk ontspannen. Je kunt je lichaam voor de gek houden door bewust rustiger en dieper te gaan ademen. Probeer dit in te bouwen, bijvoorbeeld door als je even naar de wc moet ook meteen je adem te checken.
  • Deel je stress: Het is belangrijk dat je met je directe omgeving deelt dat het een stressvolle periode is voor jou, waardoor je mogelijk anders op hen reageert dan normaal. Als het lukt kun je kijken of ze je kunnen steunen in deze tijd, bijvoorbeeld door een luisterend oor of afleiding te bieden.
  • Vraag om hulp: Als het je teveel wordt, het gaat niet goed met je, of je loopt tegen andere aspecten aan in deze zware periode, schroom dan zeker niet om zelf ook om hulp te vragen.

Voor de omgeving

  • Laat merken dat je er bent: Het is heel belangrijk dat de hulp die jij biedt past bij de ander, al zal diegene er tijdens de overlevingsrespons niet snel om vragen. Het is dus goed om aan te geven dat je er bent voor het geval hij of zij iets nodig heeft en regelmatig te vragen hoe het is.
  • Dring hulp niet op: Mocht diegene hier niet op ingaan dan is het belangrijk het even met rust te laten. Iedereen gaat op zijn eigen manier met trauma om en in de overlevingsfase is er nog geen tijd voor de verwerking van de situatie of de emoties. Wel kun je proberen zo goed mogelijk te voorzien in basisveiligheden: zorgen dat er eten in huis is, dat iemand kan rusten wanneer dit nodig is, etc.
  • Toon begrip: Tot slot, mocht deze persoon sneller geprikkeld zijn dan normaal, probeer hier zo goed mogelijk begrip voor te hebben. Het zal een gespannen en uitdagende tijd zijn voor jullie.

De nasleep: als het besef indaalt

Wanneer het besef van de situatie indaalt komt waarschijnlijk ook de klap: verdriet en huilbuien, (extreme) vermoeidheid, concentratieproblemen, somberheid, verhoogde alertheid, schuldgevoelens, angst en/of woede, verlies van interesse in seks. Grote kans dat jij je overspoeld voelt door emoties en door de situatie. De illusie van veiligheid is door het trauma van tafel geveegd. Nare dingen kunnen gebeuren zonder dat je daar enige controle over hebt. Dit besef kan voelen alsof de grond onder je voeten wegzakt. Je hebt namelijk het idee van veiligheid nodig om op een normale manier je leven te leiden: je kan niet constant bezig zijn met ‘gevaar’. Het feit dat het om een virus gaat maakt het nog complexer. We zijn namelijk nog niet aan het eind van deze crisis en het gevaar is nog niet geweken. De klachten zullen dus niet snel of makkelijk weg zijn door het lezen van een artikel of door erover te praten met anderen. Toch heeft het lichaam een groot genezend vermogen, ook voor emotionele wonden.

Ook in deze fase kun je iets hebben aan bepaalde tips:

Voor jou

  • Houd de balans: Om te helen van trauma is er zowel actieve verwerking nodig, als vermijding en rust. Je systeem zal hoogstwaarschijnlijk zelf zorgen voor een balans die jij aan kan. Mocht je van jezelf weten dat je vermijdend bent of er juist heel veel mee bezig bent, kan het fijn zijn in te grijpen. Zo kan je in het eerste geval bijvoorbeeld actief bezig gaan met de verwerking en in het tweede geval actief op zoek gaan naar wat rust of afleiding.
  • Zoek afleiding: Lichamelijke beweging of andere activiteiten die jouw aandacht volledig opeisen, werken goed ter afleiding. Verder kan je voor verwerking jezelf uitdrukken zoals jij het fijn vindt, bijvoorbeeld tekenen, schrijven of praten.
  • Herstel de veiligheid: Ga op zoek naar dingen die jouw gevoel van controle en veiligheid weer herstellen. In ieder geval is het belangrijk om te begrijpen hoe jouw systeem reageert op het trauma, op deze manier hoef jij je geen zorgen te maken over de klachten die je ervaart. Het hoort erbij!
  • Vraag – ook nu – waar nodig om hulp: Ook in deze fase geldt uiteraard dat als je tegen zaken oploopt die jouw capaciteit en mogelijkheden te boven gaan, vraag dan om hulp. Alleen als het goed met jou gaat, ben je in staat om anderen te helpen.

Voor de omgeving

  • Verdiep je in mogelijke klachten: Voor de omgeving geldt in grote lijnen hetzelfde advies als bij de overlevingsfase. Probeer je te verdiepen in trauma en welke klachten hierbij horen. Op deze manier kan je zo goed mogelijk begrijpen waar deze persoon doorheen gaat en hoef je bepaalde reacties niet persoonlijk op te vatten.
  • Bied waar nodig een luisterend oor: Degene die het trauma onderging zal er mogelijk veel over willen praten, of juist helemaal niet. Probeer de mogelijkheid in ieder geval te bieden als het in je macht ligt.
  • Wees er vooral: Probeer een voorspelbare factor te zijn, zodat het gevoel van veiligheid voor die ander weer kan herstellen.
  • Laat de ander in zijn waarde: Het is belangrijk dat diegene zoveel mogelijk zijn/haar eigen regie behoudt. Het gebrek aan controle is namelijk wat trauma zo ingrijpend maakt.

Side note: Er zijn weinig woorden die kunnen omschrijven hoe deze situatie is en dit artikel vervangt absoluut niet de nodige psychosociale nazorg. Hopelijk geeft het echter inzicht in de processen die spelen, en wat erkenning en begrip in deze lastige tijd.

Comments to: De onzichtbare vijand van zorgmedewerkers

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Attach images - Only PNG, JPG, JPEG and GIF are supported.

Care4Corona Fotoboek

Een selectie uit de 2.700 inzendingen voor de Care4Corona Fotowedstrijd, verzameld en gebundeld in dit unieke fotoboek. De heftige, ontroerende en inspirerende foto’s met verhalen laten een compleet beeld zien van de eerste maanden van de Coronacrisis in Nederland.

Bestel

Hou me op de hoogte?

Schrijf je in en blijf per mail op de hoogte van nieuwe artikelen:

Door je in te schrijven ga je akkoord met onze Privacyverklaring.

Login

Welcome to Typer

Brief and amiable onboarding is the first thing a new user sees in the theme.
Join Typer
Registration is closed.